Gạch ốp lát là hạng mục tốn kém và khó sửa nhất khi hoàn thiện nhà: mua thiếu thì gạch đợt sau có thể lệch lô màu, mua dư quá nhiều thì lãng phí. Bài này hướng dẫn cách tính số viên gạch cho nền và tường từ kích thước phòng, cách chọn hệ số hao hụt theo kiểu lát, ước lượng lượng ron, kèm bảng tra nhanh và hai ví dụ tính có số cụ thể để bạn tự làm lại cho căn nhà của mình.
Công thức tính số lượng gạch
Cách tính gồm ba bước: tính diện tích cần lát hoặc ốp, cộng hệ số hao hụt, rồi chia cho diện tích một viên gạch (có tính cả mạch ron).
- Diện tích sàn = chiều dài x chiều rộng (đơn vị mét).
- Diện tích tường ốp = chu vi phòng x chiều cao ốp, rồi trừ diện tích cửa đi, cửa sổ không ốp.
- Số viên = diện tích x (1 + hệ số hao hụt) / [(chiều dài gạch + mạch) x (chiều rộng gạch + mạch)], đổi hết về mét.
Mạch ron thông thường khoảng 2 mm, gạch khổ lớn thường chừa mạch lớn hơn một chút theo khuyến nghị của nhà sản xuất. Khi chưa chọn được loại gạch cụ thể, bạn có thể tính tạm theo diện tích rồi nhân với số viên trên mỗi mét vuông ở bảng bên dưới.
Bảng số viên gạch trên mỗi mét vuông
Bảng dưới do chúng tôi tự tính từ kích thước danh nghĩa. Cột lượng ron là lượng ron lý thuyết (lít vữa ron trên mỗi mét vuông) cho mạch rộng 2 mm và gạch dày 9 mm, tính theo công thức (dài + rộng) x rộng mạch x độ dày / (dài x rộng), kích thước đều tính bằng mm.
| Kích thước (mm) | Diện tích 1 viên (m²) | Số viên/m² (chưa tính mạch) | Số viên/m² (mạch 2 mm) | Lượng ron lý thuyết (lít/m²) |
|---|---|---|---|---|
| 300 x 300 | 0,090 | 11,11 | 10,96 | 0,120 |
| 300 x 600 | 0,180 | 5,56 | 5,50 | 0,090 |
| 400 x 400 | 0,160 | 6,25 | 6,19 | 0,090 |
| 500 x 500 | 0,250 | 4,00 | 3,97 | 0,072 |
| 600 x 600 | 0,360 | 2,78 | 2,76 | 0,060 |
| 800 x 800 | 0,640 | 1,56 | 1,55 | 0,045 |
| 600 x 1200 | 0,720 | 1,39 | 1,38 | 0,045 |
Lưu ý: kích thước thực của mỗi lô gạch có thể lệch nhẹ so với kích thước danh nghĩa (nhà sản xuất thường ghi rõ trên thùng). Khi đặt hàng số lượng lớn, hãy đối chiếu kích thước thực và độ dày ghi trên thùng gạch.
Hệ số hao hụt: nên cộng bao nhiêu?
Hao hụt đến từ gạch cắt, gạch vỡ khi vận chuyển và thi công, và gạch dự phòng để sau này thay thế. Các mức dưới đây là kinh nghiệm thi công thường gặp, mang tính tham khảo; thợ lát của bạn có thể điều chỉnh theo thực tế mặt bằng.
| Trường hợp | Hệ số hao hụt thường dùng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Lát thẳng, phòng vuông vắn, ít góc | 5% đến 7% | Cắt ít, mảnh cắt thường tận dụng được ở viên kế bên. |
| Lát thẳng, phòng nhiều góc, nhiều cột | 8% đến 10% | Phải cắt nhiều, mảnh thừa khó tái sử dụng. |
| Lát chéo 45 độ | 10% đến 15% | Mỗi viên sát tường đều phải cắt vát. |
| Gạch khổ lớn (600 x 1200 trở lên) | 8% đến 12% | Viên lớn, cắt hỏng một lần là mất nhiều diện tích. |
| Ốp tường nhà vệ sinh có nhiều ô khoét | 8% đến 10% | Khoét lỗ vòi, hộp công tắc, góc tường. |
Nên giữ lại vài viên (hoặc nửa thùng) gạch cùng lô để sửa chữa về sau. Gạch khác lô có thể lệch tông màu và kích thước, rất khó ghép cho đẹp.
Ví dụ 1: Lát phòng khách 4,2 m x 5,6 m bằng gạch 600 x 600
Phòng hình chữ nhật, lát thẳng, mạch 2 mm, chọn hao hụt 8% do có vài vị trí cắt quanh cột và cửa.
| Bước | Phép tính | Kết quả |
|---|---|---|
| 1. Diện tích nền | 4,2 x 5,6 | 23,52 m² |
| 2. Cộng 8% hao hụt | 23,52 x 1,08 | 25,40 m² |
| 3. Diện tích 1 viên kể cả mạch 2 mm | 0,602 x 0,602 | 0,3624 m² |
| 4. Số viên cần mua | 25,40 / 0,3624 = 70,09 | 71 viên |
| 5. Số viên nếu không hao hụt | 23,52 / 0,3624 = 64,9 | 65 viên |
Như vậy cần khoảng 71 viên. Với loại gạch đóng thùng, bạn đổi sang số thùng bằng cách chia cho số viên trong mỗi thùng ghi trên bao bì rồi làm tròn lên.
Ví dụ 2: Nhà vệ sinh 2,4 m x 1,8 m, lát sàn 300 x 300, ốp tường 300 x 600
Chiều cao ốp tường là 2,4 m, có một cửa đi 0,8 m x 2,0 m.
- Diện tích sàn: 2,4 x 1,8 = 4,32 m². Cộng 5% hao hụt được 4,536 m². Diện tích một viên có mạch: 0,302 x 0,302 = 0,091204 m². Số viên sàn: 4,536 / 0,091204 = 49,7, làm tròn lên 50 viên.
- Diện tích tường: chu vi 2 x (2,4 + 1,8) = 8,4 m; 8,4 x 2,4 = 20,16 m²; trừ cửa 0,8 x 2,0 = 1,6 m² còn 18,56 m². Cộng 10% hao hụt (vì có khoét lỗ vòi, góc tường) được 20,416 m².
- Diện tích một viên ốp có mạch: 0,302 x 0,602 = 0,181804 m². Số viên tường: 20,416 / 0,181804 = 112,3, làm tròn lên 113 viên.
Ước lượng lượng ron
Ron lý thuyết cho 25,40 m² gạch 600 x 600 (mạch 2 mm, dày 9 mm) là 25,40 x 0,06 = khoảng 1,52 lít vữa ron. Đây là lượng vật liệu nằm trong mạch; thực tế cần mua nhiều hơn vì hao hụt khi trộn và miết ron, và mỗi loại ron có khối lượng riêng, độ chảy khác nhau. Hãy lấy định mức in trên bao bì của loại ron bạn chọn làm căn cứ chính, còn công thức ở trên giúp bạn kiểm tra xem định mức đó có hợp lý không.
So sánh nhanh: gạch lát nền và gạch ốp tường
- Gạch lát nền: chịu mài mòn và chịu tải tốt hơn, bề mặt thường có độ nhám chống trơn ở khu vực ẩm. Kích thước phổ biến cho nhà ở là 400 x 400, 600 x 600, 800 x 800.
- Gạch ốp tường: bề mặt thường nhẹ hơn, đa dạng họa tiết; kích thước hay gặp 300 x 600 hoặc 300 x 300 cho nhà vệ sinh, bếp.
- Gạch khổ lớn: ít mạch nên nhìn liền mạch và dễ lau chùi, nhưng cần mặt nền thật phẳng và thợ có kinh nghiệm, hao hụt thường cao hơn.
Chọn gạch và kiểm tra khi nhận hàng
- Kiểm tra mã gạch, số lô, tông màu và kích thước in trên mỗi thùng có trùng nhau không; nên mua đủ cùng một lần.
- Mở vài thùng, xếp thử vài viên cạnh nhau ngoài sáng để xem độ lệch màu, độ cong vênh, cạnh có mẻ không.
- Dùng thước kiểm tra độ vuông góc và độ phẳng của viên gạch; viên cong vênh sẽ làm mạch không đều.
- Khi bốc xếp, xếp thùng gạch theo chiều đứng, tránh chồng quá cao và va đập cạnh.
- Ghi lại số thùng đã nhận để đối chiếu khi thi công xong và lấy gạch dự phòng.
Câu hỏi thường gặp
Mua dư bao nhiêu gạch là hợp lý? Với nhà ở thông thường, nhiều người cộng khoảng 5% đến 10% tùy kiểu lát và mặt bằng; lát chéo hoặc nhiều góc nên cộng cao hơn. Xem bảng hệ số hao hụt ở trên để chọn.
Có cần tính diện tích mạch ron không? Với gạch khổ nhỏ như 300 x 300, mạch làm số viên giảm rõ rệt; với gạch lớn sai khác nhỏ. Công thức ở đầu bài đã tính sẵn mạch nên bạn cứ dùng cho mọi kích thước.
Gạch bị vỡ khi nhận hàng thì xử lý thế nào? Hãy kiểm tra ngay khi nhận và chụp ảnh thùng bị hỏng để trao đổi với bên giao hàng. Đừng để sau khi đã lát mới phát hiện.
Tính theo m² có chính xác hơn tính theo viên không? Tính theo m² nhanh để dự trù, còn khi đặt hàng nên quy ra số thùng cụ thể vì gạch bán theo thùng, mỗi thùng có số viên và số m² cố định ghi trên bao bì.
Gạch lát chéo tốn thêm bao nhiêu? Thường hao hụt nhiều hơn lát thẳng vì mỗi viên sát tường đều phải cắt vát, thông thường khoảng 10% đến 15%.
Xem thêm trang gạch ốp lát, thiết bị vệ sinh, phụ kiện công trình và các bài tra cứu liên quan như bảng độ dày tôn lợp mái của Tôn Thép Hiệp Hưng.